Weefseltolerantie in relatie tot lichamelijke klachten

‘Weefseltolerantie’ of de tolerantie van lichaamsweefsel voor een fysieke belasting is een populair begrip in de fysiotherapie. Het heeft veel relatie met het ontstaan van blessures. In dit blog wil ik hier wat dieper op in gaan. Wat is weefseltolerantie en hoe gebruiken we het in onze sport?

Elke activiteit die we ondernemen vormt een belasting op ons lijf, op ons lichaamsweefsel. Met lichaamsweefsel bedoelen we ál het weefsel in (delen van) ons lijf. Dus botten, spieren, pezen, banden, zenuwen, bloedvaten, enzovoorts. Sommige activiteiten belasten ons gehele lijf, anderen slechts een gedeelte er van. Ook de omvang van de belasting kan variëren, van klein tot groot. Bijvoorbeeld:
– langdurige statische belasting op je nek en schouders door een zittend beroep achter een bureau
– je hartslag die oploopt tijdens het hardlopen
– spieren en pezen die gestretcht worden tijdens de warming up

Allemaal vormen van belasting, maar ook allemaal anders. Of een specifieke belasting slecht of goed is voor het lijf, is niet zomaar te zeggen. We nemen het voorbeeld van het lopen van een marathon. Wanneer het gaat om weefseltolerantie, moeten we ons het volgende afvragen:
– Kan mijn lijf de belasting aan die het bij een marathon te verwerken krijgt?
– Wat kan ik doen om de tolerantie van mijn lijf voor deze belasting, de marathon, te verhogen?

Het vermogen van ons lijf om fysieke belasting te verwerken varieert. Dit vermogen hangt namelijk af van de activiteiten die we hebben ondernomen in aanloop naar de fysieke belasting, de marathon, toe. Oftewel; Ben ik goed voorbereid?

We beginnen links bovenin het plaatje. Weefseltolerantiecirkel
De blauwe cirkel vertegenwoordigt de tolerantie van je lichaamsweefsel voor de diverse activiteiten in je leven. Hier kun je jouw eigen dagelijkse activiteiten invullen. In het voorbeeld staan alle activiteiten netjes binnen de cirkel. Dit betekent dat de tolerantie van het lichaamsweefsel van deze persoon is afgestemd op de belasting die de activiteiten met zich meebrengen; het lichaam kan de belasting aan en er zijn geen blessures.

Vervolgens kijken we rechts bovenin de afbeelding. Dit is wat er gebeurt bij plotselinge toename van activiteiten. Wanneer we plotseling een activiteit gaan doen die we niet (in die mate) gewend zijn, dan is je lijf niet in staat om zich snel aan de eisen van deze activiteit aan te passen. Dit resulteert waarschijnlijk in (pijn)klachten, de belasting is te zwaar.

Links onderin staat ‘Dit is wat er gebeurt na een langere periode van inactiviteit!’. Wanneer je stopt met een activiteit, zal je lichaamsweefsel langzaam de tolerantie verliezen om deze belasting te kunnen verdragen. Wanneer je vervolgens na een tijdje exact dezelfde activiteit weer hervat, neemt de kans op (pijn)klachten en blessures eveneens toe. Je lichaam heeft de tolerantie verloren in de (soms slechts enkele weken) periode van rust. De blauwe tolerantiecirkel is dan ook kleiner geworden. Een eenmaal gevoelige regio kan vervolgens niet meer de belasting aan die het ooit gewend was. Sterker nog, zelfs activiteiten die nooit een probleem waren kunnen ineens irritatie geven.
Belangrijk hierbij is, dat een gevoelige regio niet direct betekent dat er een beschadiging is opgetreden in het lijf. In de meeste gevallen is het lichaam(sdeel) simpelweg meer belast dan dat het aan kan, wat leidt tot irritatie. Natuurlijk zijn er situaties waarin pijn wél beschadiging kan betekenen. Raadpleeg bij twijfel dan ook altijd je huisarts of fysiotherapeut!

Rechts onderin de cirkel staat ‘Dit is wat er gebeurt na een periode van oefeningen/training!’. Voor het beste resultaat belast je jouw lijf gestaag, in toenemende mate tot een punt waarop het meer kan verdragen dan de vereiste taak. Dit geeft je lichaam wat reserve, waardoor het robuuster is en minder vatbaar voor blessures.
Dit bereik je door de trainingsbelasting langzaam op te bouwen en je lijf voldoende tijd te geven om zich aan te passen, je lichaam moet tolerant worden voor de toegenomen belasting. Een goede vuistregel is de ‘10% regel’. Wanneer je de belasting van een activiteit met 10% opbouwt ten opzichte van de gemiddelde belasting van de afgelopen vier weken, is de kans op het ontstaan van blessures zeer gering. Voorbeeld:
Een hardloper heeft de afgelopen vier weken gemiddeld 25km per week hardgelopen (soms 20, soms 30). In de vijfde week zou hij met een gerust hart de afstand met 2,5km kunnen vergroten. Afhankelijk van de mate waarin de sporter deze afstand/intensiteit overschrijdt, neemt de kans op het ontstaan van een blessure toe.

Enkele voorbeelden bij de weefseltolerantiecirkel:
Yvonne is een hardloopster en heeft nooit verder gelopen dan 10km. Ze droomt ervan om een marathon te lopen. Ze doet wat verstandig is en volgt een trainingsschema welke haar loopafstand in 20 weken gestaag opbouwt naar de vereiste 42,195km. Haar lijf heeft de tijd om zich langzaam aan te passen aan de toename van de loopafstand. Ze rent vervolgens succesvol haar marathon en naast wat stijfheid in de dagen na de marathon, ervaart ze geen pijnklachten en is snel hersteld. Je herkent hopelijk tekening 4.

Kevin heeft ook nooit verder gelopen dan 10km. Hij heeft een marathon uitgekozen welke over drie weken plaatsvindt. Hij oefent een paar keer en redt het om een run van 30km te halen in de drie weken voor de marathon. Op de marathondag voelt Kevin rond het 30km punt een pijn aan de buitenzijde van zijn rechterheup. Hij is een doorzetter en in zijn eigenwijsheid sleept hij zich naar de finish. De volgende dag ontwaakt Kevin met enorme stijfheid door zijn gehele lijf en serieuze pijnklachten aan de buitenzijde van zijn rechterheup (geen weefselbeschadiging, wel pijn). Allerdaagse activiteiten zoals boodschappen doen waren nu zelfs erg pijnlijk. De pijnklachten rond de heup bleven weken aan en hardlopen was ondenkbaar voor enkele maanden.. Je herkent hopelijk tekening 2.

Een jaar later: Wederom Yvonne. Ze heeft in verband met drukte op haar werk haar hardloopactiviteiten voor een periode van vier maanden gestaakt. Ze besluit vervolgens in een opwelling een marathon te willen lopen welke gepland staat over een week. Is ze nu in staat om een marathon te lopen, vanwege het feit dat ze dit al eens eerder succesvol heeft gedaan? Nee, geen goed plan. Gedurende de periode van vier maanden inactiviteit is haar lijf langzaam de tolerantie verloren om de belasting en de stress te verdragen welke een marathon toebrengt. Wanneer ze zou besluiten om de marathon te lopen, wacht haar waarschijnlijk hetzelfde lot als Kevin. Je herkent hopelijk tekening 3.

Ik hoop dat ik het begrip weefseltolerantie heb kunnen verduidelijken. Wanneer je de tolerantiecirkels namelijk hebt begrepen, begrijp je het ontstaan van >90% van ontstane blessuregevallen. Heb je vragen of toch een blessure opgelopen? Loop dan gerust binnen bij ons wekelijkse (gratis) sportspreekuur. Inschrijven hiervoor kan bovenaan deze webpagina. Wij staan voor u klaar!

Met vriendelijke groet,

Joost Wichers
De Rooy fysiotherapie